Шахсни процессуал тартибда ушлаб туриш ва озод қилиш асослари

Ўзбекистон Республикаси қонунчилигига кўра, шахсни процессуал тартибда ушлаб туриш муддати у ушланган пайтдан бошлаб кўпи билан 48 соатни ташкил этади. Процессуал ушлаб туриш нима ва у кимларга нисбатан қўлланилади? Процессуал ушлаб туриш — жиноят содир этишда гумон қилинаётган шахснинг жиноий фаолиятини давом эттириши, қочиб кетиши ёки далилларни йўқ қилишининг олдини олиш мақсадида қўлланиладиган мажбурлов чорасидир. Ўзбекистон Республикаси Жиноят-процессуал кодексининг 221-моддасига биноан, жиноятни содир этишда гумон қилинган шахс қуйидаги асослар мавжуд бўлганда ушлаб турилиши мумкин: 1) шахс жиноят устида ёки бевосита уни содир этганидан кейин қўлга тушса; 2) жиноят шоҳидлари, шу жумладан жабрланувчилар уни жиноят содир этган шахс тариқасида тўғридан-тўғри кўрсатсалар; 3) унинг ўзида ёки кийимида, ёнида ёки уйида содир этилган жиноятнинг яққол излари топилса; 4) шахсни жиноят содир этишда гумон қилиш учун асос бўладиган маълумотлар мавжуд бўлиб, у қочмоқчи бўлса ёки доимий яшайдиган жойи йўқ ёхуд шахси аниқланмаган бўлса. Ушлаб туришнинг қонуний муддатлари қандай? Суд қарорисиз ушлаб туриш: максимал муддат — 48 соат. Бу муддат шахс амалда ушланган, яъни эркин ҳаракатланиш ҳуқуқи ҳақиқатда чекланган пайтдан бошлаб ҳисобланади. Муддатни узайтириш: суриштирувчи, терговчи ёки прокурор томонидан етарли асослар келтирилганда, ушлаб туриш муддати суд томонидан яна 48 соатга узайтирилиши мумкин. Ушлаб турилган шахсни озод қилиш асослари ва тартиби қандай? Шахс эркинлигини тиклаш қонунда аниқ белгилаб қўйилган бўлиб, ЖПКнинг 234-моддасига асосан қуйидаги ҳолларда шахс дарҳол озод қилиниши шарт: Гумон тасдиқланмаганда: агар шахснинг жиноятга алоқадорлиги исботланмаса. Эҳтиёт чораси рад этилганда: суд томонидан шахсга нисбатан қамоққа олиш ёки уй қамоғи тарзидаги эҳтиёт чорасини қўллаш зарур деб топилмаса ёки рад этилса. Муддат тугаганда: белгиланган 48 соатлик (ёки узайтирилган) муддат тугаб, шахсга нисбатан қамоққа олиш чораси қўлланилмаган бўлса. Озод қилиш тўғрисидаги қарор суриштирувчи, терговчи, прокурор ёки суд томонидан чиқарилади ва ижро этиш учун шахс ушлаб турилган жой (ИИБ, ВСҲ) маъмуриятига юборилади.