Алимент ундиришда энг кўп учрайдиган ҳуқуқий хатолар

Оилавий муносабатларда фарзандларнинг моддий таъминоти ота-онанинг энг муҳим қонуний ва ахлоқий мажбуриятларидан бири ҳисобланади. Никоҳнинг бекор қилиниши ёки эр-хотиннинг алоҳида яшаши ушбу мажбуриятни бекор қилмайди. Аксинча, вояга етмаган фарзандларнинг манфаатларини ҳимоя қилиш давлат сиёсатининг устувор йўналишларидан бири ҳисобланади. Шунга қарамасдан, адвокатлик амалиётида алимент ундириш билан боғлиқ ишлар таҳлил қилинганда, фуқаролар томонидан йўл қўйилаётган айрим ҳуқуқий хатолар низонинг чўзилишига, қарорларнинг ижроси кечикишига ёки ҳуқуқларнинг тўлиқ тикланмаслигига сабаб бўлаётгани кузатилмоқда. 1. Алимент фақат ажрашгандан кейин ундирилади, деган нотўғри тушунча. Кўпчилик алиментни фақат никоҳ бекор қилинганидан кейингина талаб қилиш мумкин, деб ўйлайди. Бу нотўғри қарашдир. Агар ота ёки она фарзандни моддий таъминлаш бўйича ўз мажбуриятини бажармаётган бўлса, никоҳ сақланиб турган тақдирда ҳам алимент ундириш тўғрисида судга мурожаат қилиш мумкин. Суд учун ҳал қилувчи омил — никоҳнинг мавжудлиги эмас, балки фарзанднинг таъминоти қай даражада таъминланаётганидир. 2. Ҳеч қандай далил тайёрламасдан судга мурожаат қилиш. Амалиётда даъвогарлар кўпинча «фарзандни ёлғиз тарбиялаяпман» деган даъво билан чекланиб қоладилар. Аслида эса судда қуйидаги ҳолатларни тасдиқловчи ҳужжатлар муҳим аҳамиятга эга: • фарзанднинг туғилганлик ҳақидаги гувоҳномаси; • никоҳ тузилганлиги ёки бекор қилинганлиги ҳақидаги ҳужжатлар; • яшаш жойи тўғрисидаги маълумотлар; • фарзанднинг таълим, даволаниш ва бошқа харажатларини тасдиқловчи ҳужжатлар; • жавобгарнинг иш жойи ва даромади ҳақидаги маълумотлар (агар мавжуд бўлса). Далиллар қанчалик тўлиқ бўлса, суд ишни шунчалик тез ва холис кўриб чиқиш имкониятига эга бўлади. 3. Алимент қарзи автоматик равишда ҳисобланади, деб ўйлаш. Айрим фуқаролар суд қарори чиққанидан кейин барча ҳисоб-китоб автоматик тарзда амалга оширилади, деб ҳисоблайдилар. Аслида эса алимент қарздорлиги суд ҳужжати ва мажбурий ижро ҳужжатлари асосида ҳисобланади. Агар қарздор ўз даромадини яширса, иш жойини тез-тез ўзгартирса ёки норасмий ишласа, қарздорликни аниқлашда қўшимча ҳуқуқий ҳаракатлар талаб қилиниши мумкин. 4. Қарздор яшириниб юрса, ҳеч нарса қилиб бўлмайди, деган фикр. Бу ҳам кенг тарқалган хато ҳисобланади. Агар қарздор суд ҳужжатини ихтиёрий бажармаса, Мажбурий ижро бюроси томонидан унга нисбатан қонунчиликда назарда тутилган мажбурлов чоралари қўлланилиши мумкин. Жумладан: • мол-мулкига хатлов қўйиш; • банк ҳисобварақларига чеклов ўрнатиш; • айрим ҳуқуқларини вақтинча чеклаш; • қонунчиликда белгиланган ҳолларда маъмурий ёки жиноий жавобгарлик масаласини кўриб чиқиш. Шунинг учун алимент ундириш ҳақидаги суд қарори қабул қилинганидан кейин ижро жараёнини назорат қилиш ҳам муҳим аҳамиятга эга. 5. Норасмий келишувга ортиқча ишониш. Айрим ота-оналар алиментни оғзаки келишув асосида тўлашга келишиб оладилар. Дастлаб бу қулай ечим бўлиб кўринса-да, кейинчалик низо келиб чиққанда пул берилгани ёки олинганини исботлаш қийинлашади. Шу сабабли ҳар қандай келишувни қонун талабларига мувофиқ расмийлаштириш ёки алимент тўловларини банк орқали амалга ошириш ҳуқуқий хавфларни камайтиради. 6. Алимент миқдорини ўзгартириш мумкин эмас, деб ҳисоблаш. Фуқароларнинг яна бир хатоси — бир марта белгиланган алимент миқдори ҳеч қачон ўзгармайди, деган фикрдир. Ҳолбуки, тарафларнинг моддий аҳволи, фарзанднинг эҳтиёжлари ёки бошқа муҳим ҳолатлар ўзгарганда, қонунчиликда белгиланган тартибда алимент миқдорини ошириш ёки камайтириш тўғрисида судга мурожаат қилиш мумкин. 7. Адвокатга фақат судда ютиш учун мурожаат қилиш. Кўпчилик адвокатга низо кескинлашгандан кейин мурожаат қилади. Амалда эса адвокатнинг энг муҳим вазифаларидан бири низонинг олдини олиш, далилларни тўғри шакллантириш ва ҳуқуқий позицияни аввалдан ишлаб чиқиш ҳисобланади. Ўз вақтида олинган ҳуқуқий маслаҳат ортиқча вақт, маблағ ва руҳий босимнинг олдини олиши мумкин. Хулоса Алимент ундиришга оид низоларда энг катта хато — ҳуқуқий муносабатларга енгил қарашдир. Ҳар бир ишнинг ўзига хос ҳолатлари, далиллари ва ҳуқуқий асослари мавжуд бўлади. Шунинг учун фуқаролар ўз ҳуқуқларини амалга оширишда амалдаги қонунчилик талабларига амал қилишлари, ижро жараёнини назорат қилишлари ва зарур ҳолларда малакали адвокат ёрдамидан фойдаланишлари мақсадга мувофиқ. Унутманг, алимент — бу ота ёки онанинг иккинчи томон олдидаги қарзи эмас. Бу фарзанднинг қонун билан кафолатланган моддий таъминотга бўлган ҳуқуқидир. Ана шу ҳуқуқнинг ўз вақтида ва тўлиқ таъминланиши эса жамиятнинг ҳар бир аъзоси учун муҳим аҳамият касб этади.