Давомли ва узоққа чўзилган жиноятлар
Жиноят ҳуқуқида давомли жиноят ва узоққа чўзилган жиноят тушунчалари қилмишнинг содир этилиш хусусияти, жиноий ҳаракатнинг давом этиши ҳамда жиноят тугалланган деб ҳисобланадиган вақтни аниқлашда муҳим аҳамиятга эга. Ушбу тушунчаларни тўғри фарқлаш жиноятни квалификация қилиш, жиноий жавобгарликка тортиш муддатларини ҳисоблаш ва жиноят иши бўйича қонуний қарор қабул қилишда муҳимдир. Давомли жиноят — умумий қасд билан қамраб олинган, ягона мақсадга йўналтирилган ва бир жиноят таркибини ташкил этувчи бир-бирига ўхшаш бир неча жиноий ҳаракатлардан иборат бўлган жиноятдир. Ўзбекистон Республикаси Жиноят кодексининг 32-моддасида бундай қилмишлар такроран содир этилган жиноят деб топилмаслиги белгиланган. Масалан, шахс ягона жиноий ният асосида муайян мол-мулкни қисмларга бўлиб, бир неча марта ўғирлайди. Агар ушбу ҳаракатлар ягона қасд ва мақсад билан қамраб олинган бўлса, қилмиш давомли жиноят сифатида баҳоланиши мумкин. Давомли жиноятнинг бошланиши биринчи жиноий ҳаракат содир этилган пайт билан, тугаши эса охирги жиноий ҳаракат содир этилган пайт билан белгиланади. Узоққа чўзилган жиноят — шахснинг муайян жиноий ҳаракати ёки ҳаракатсизлиги натижасида юзага келган жиноят ҳолатининг узлуксиз давом этишидан иборат бўлган қилмишдир. Бунда давомли жиноятдан фарқли равишда бир нечта алоҳида, бир-бирига ўхшаш жиноий ҳаракатлар эмас, балки битта жиноят таркибининг узлуксиз амал қилиши асосий хусусият ҳисобланади. Мисол учун, қонун билан белгиланган мажбуриятни бажариши шарт бўлган шахснинг уни узоқ вақт давомида қасддан бажармаслиги, агар мазкур ҳаракатсизлик тегишли жиноят таркибини ташкил этса, узоққа чўзилган жиноят бўлиши мумкин. Узоққа чўзилган жиноят жиноий ҳаракат ёки ҳаракатсизлик бошланган пайтдан бошланади ҳамда айбдор жиноятни тугатишга қаратилган ҳаракатни амалга оширганда ёки жиноятнинг давом этишига тўсқинлик қилувчи воқеа юз берганда тугайди. Давомли жиноят ва узоққа чўзилган жиноятларни қуйидаги мезонлар асосида фарқлаш мумкин. Давомли жиноят: бир нечта ўхшаш жиноий ҳаракатлар кўринишида содир этилади; ягона қасд ва мақсад мавжуд бўлади; охирги жиноий қилмиш содир этилганда жиноят тугалланади. Мисол учун: ўзганинг мол-мулкини ягона қасд билан бир неча марта қисмларга бўлиб ўғирлаш. Узоққа чўзилган жиноят: битта жиноий ҳаракат ёки узлуксиз ҳаракатсизлик кўринишида содир этилади; жиноят таркиби узлуксиз давом этади; жиноят қонунда назарда тутилган асосларга кўра тугалланади. Масалан, жиноят таркибини ташкил этувчи мажбуриятни узоқ вақт давомида қасддан бажармаслик. Хулоса ўрнида айтганда, давомли жиноят ва узоққа чўзилган жиноятларнинг асосий фарқи жиноий қилмишнинг тузилишида бўлиб, давомли жиноят бир нечта ўхшаш жиноий ҳаракатлардан, узоққа чўзилган жиноят эса битта жиноят таркибининг узлуксиз давом этишидан иборат.